Innowacje
Idea opracowania karmy funkcjonalnej dla psów ma swoje uzasadnienie w wynikach ostatnich badań nad wieloma składnikami pokarmowymi, które dotychczas nie były uznawane za niezbędne, a które mogą zdecydowanie poprawić ogólny stan zdrowia tych zwierząt. Sama nazwa „funkcjonalna” sugeruje, że karma poza dostarczaniem niezbędnych składników pokarmowych (czyli spełnianiem zapotrzebowania pokarmowego) ma na celu także pełnienie pewnych funkcji.
W przypadku produktów funkcjonalnych zawsze rodzi się pytanie czy faktycznie zawierają one jakąś wartość dodaną, której nie posiada standardowa, zbilansowana karma komercyjna. Przygotowanie produktów funkcjonalnych jest jednak jednym z elementów zmieniającego się podejścia człowieka do żywienia zwierząt. O tych zmianach najlepiej świadczy fakt, że osobne karmy dla zwierząt w różnym wieku (psy młode, dorosłe, starsze), które są obecnie standardem, pojawiły się na rynku w połowie lat 70-tych XX wieku. Jeszcze później pojawiła się strategia żywienia dostosowanego do stanu fizjologicznego psów (ciąża, laktacja, psy pracujące) oraz uwzględniającego pewne predyspozycje zdrowotne (wrażliwa skóra, wrażliwy żołądek). Współcześnie wypracowane zasady żywienia i postępowania dietetycznego zwierząt towarzyszących człowiekowi pozwoliły bardzo precyzyjnie niwelować ryzyko powstania chorób dietozależnych. Umiejętnie prowadzona edukacja żywieniowa wśród właścicieli
Problem technologiczny
Wprowadzenie na przestrzeni ostatnich lat na rynek karm dla zwierząt towarzyszących opartych na jednym źródle białka zwierzęcego (tzw. monoproteinowych) oraz karm nie zawierających zbóż (tzw. grain -free) doprowadziło do pojawienia się od 2014 roku przypadków zachorowań psów na choroby serca, a ściślej na kardiomiopatię rozstrzeniową (tzw. DCM – dilated cardiomyopathy). Choroba ta występowała do tej pory sporadycznie jako tzw. choroba pierwotna, jednak nigdy jej występowania nie wiązano ze spożywaniem przez psy określonych rodzajów karm komercyjnych. Problem pojawił się na terenie USA i został stosunkowo szybko i skutecznie zidentyfikowany przez amerykańskie Food and Drug Administration (FDA), które zajmuje się monitorowanie bezpieczeństwa produktów żywieniowych dla zwierząt na terenie USA. To właśnie działania podjęte przez FDA doprowadziły do stosunkowo szybkiego wprowadzenia na terenie USA odpowiedniego systemu zgłaszania przypadków DCM. W efekcie na przestrzeni od 1.01.2014 do 30.04.2019 FDA otrzymała zgłoszenia dotyczące 524 przypadków wystąpienia kardiomiopatii rozstrzeniowej u psów (515 przypadków) i kotów (9 przypadków).
Tabela 1. Liczba zwierząt z kardiomiopatią rozstrzeniową zgłoszona do FDA od 1.01.2014 do 30.04.2019
Choroba najczęściej występowała u psów rasy golden retriever, a następnie labrador retriever, mniej więcej z równym rozdziałem na osobniki męskie i żeńskie i właściwie w każdym wieku, ponieważ przypadki choroby stwierdzano u psów w wieku od 4 miesięcy do 16 lat życia.
Prowadząc intensywne dochodzenie FDA zauważyła, że przypadki choroby występują u psów otrzymujących karmy suche (97% przypadków) wielu różnych firm i trudno ich przyczyn szukać w produktach jednego producenta. Natomiast stosunkowo szybko udało się ustalić, że zwiększona częstość zachorowań dotyczy psów otrzymujących karmy bezzbożowe, karmy zawierające groch i/lub soczewicę, a także ziemniaki. W efekcie można przyjąć, że choroba pojawiła się przede wszystkim u psów otrzymujących powszechnie promowane karmy bezzbożowe zawierające jedno źródło białka pochodzenia zwierzęcego.
Niestety, nawet mimo ustalenia konkretnych karm podawanych chorującym zwierzętom nie udało się ostatecznie zidentyfikować czynnika będącego przyczyną pojawienia się wzrostu częstości zachorowań, chociaż wiele źródeł wskazuje, że przyczyną takiego stanu rzeczy może być niedobór aminokwasu siarkowego – tauryny. Wskazują na to m.in. wyniki publikacji naukowych opublikowanych w 2018 i 2019 roku w renomowanych czasopismach naukowych, wskazujących, że po wprowadzeniu do diety chorujących psów tauryny dochodziło do znaczącej poprawy stanu zdrowia pacjentów (Kaplan i wsp., 2018). Niestety, w tych publikacjach nie podano ilość tauryny znajdującej się w podawanych chorującym psom karmach (niestety jej badano), a fakt, że psy są w stanie samodzielnie wyprodukować taurynę w organizmie z aminokwasów siarkowych sprawił, że trudno zakładać niedobór tauryny w karmach, które zostały w prawidłowy sposób zbilansowane i zawierają zgodną z zaleceniami ilość tych aminokwasów, czyli metioniny i cysteiny. Brak jest więc jednoznacznego potwierdzenia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niedoborem tauryny a występowaniem kardiomiopatii rozstrzeniowej u psów. Problem jednak nadal istnieje, ale pierwsze przypadki choroby pojawiły się także w Europie i w Polsce (Garncarz Magdalena, dane niepublikowane)
Cel i zakres pracy
Celem niniejszego projektu jest wdrożenie do produkcji jednobiałkowej i bezzbożowej karmy dla psów, której skład i zbilansowanie będą pozwalały na całkowite uniknięcie ryzyka wystąpienia kardiomiopatii rozstrzeniowej.
Uzasadnienie
Konieczność opracowania innowacyjnej receptury karmy jednobiałkowej i bezzbożowej wynika z trzech faktów:
- rosnącej liczby psów narażonych na ryzyko alergii i nietolerancji pokarmowych,
- rosnącego zainteresowania właścicieli podawaniem karm jednobiałkowych i bezzbożowych
- ryzyka wystąpienia kardiomiopatii rozstrzeniowej u psów otrzymujących obecnie karmy bezzbożowe i jednobiałkowe
Ad. 2. Badanie rynkowe przeprowadzone w roku 2017 jednoznacznie pokazuje rosnące zainteresowanie właścicieli karmami o znanym składzie - jednobiałkowymi i bezzbożowymi (Flores, 2017). Powszechna świadomość społeczna jest taka, że zboża, jako surowce zawierające gluten, są także źródłem białka będącego przyczyną alergii pokarmowych. W efekcie właściciele poszukują karm, których skład jest prosty (lista składników możliwie krótka), zawiera powszechnie znane surowce i nie zawiera surowców, którym przypisywane są niepożądane właściwości (np. gluten zbożowy jako czynnik wywołujący alergie)
Tabela 2. Czynniki wpływające na wybór karmy przez właścicieli psów i kotów (Flores, 2017)
Ad. 3. Ryzyko wystąpienia kardiomiopatii rozstrzeniowej u psów otrzymujących dostępne obecnie na rynku karmy bezzbożowe i jednobiałkowe może wynikać z faktu, że w przypadku produkcji takich karm konieczne jest użycie innych niż zbożowe źródeł skrobi (czyli ziemniaków) oraz innych niż zbożowe źródeł białka (czyli grochu i/lub soczewicy). Specyfika produkcji karmy komercyjnej dla psów wymaga całkowitego zbilansowania karmy w taki sposób, aby powstała karma pełnoporcjowa (tzw. kompletna i zbilansowana), która dostarczy psu wszystkich niezbędnych składników pokarmowych. Bilansując karmę przy pomocy dwóch lub więcej składników pochodzenia zwierzęcego dostarczamy zwierzęciu wszystkich aminokwasów niezbędnych, a także wielu pozostałych aminokwasów, wykorzystywanych w organizmie, wśród których jest także tauryna. Jeżeli w recepturze pozostawimy jeden składnik pochodzenia zwierzęcego, zaś karmę zbilansujemy białkiem pochodzenia roślinnego to jesteśmy w stanie dostarczyć wszystkich aminokwasów niezbędnych, ale białko roślinne nie dostarcza tauryny, ponieważ tauryna jest aminokwasem występującym wyłącznie w produktach pochodzenia zwierzęcego. W efekcie większość obecnie dostępnych karm jednobiałkowych może zawierać zdecydowanie mniej tauryny niż standardowe karmy komercyjne dla psów. I nawet mimo tego, że zawierają one zgodną z normami zapotrzebowania pokarmowego (FEDIAF 2019) ilość aminokwasów siarkowych, z których powstaje tauryna, to u psów ras dużych (np. labradory) mogą pojawić się problemy z wystarczającą podażą tauryny w organizmie. Wynika to ze specyfiki syntezy tauryny u psów ras dużych, które mogą mieć mniejszą zdolność do biosyntezy tauryny, kiedy otrzymują dietę zawierającą ilość aminokwasów siarkowych zbliżoną do wartości minimalnych, ale wystarczającą do utrzymania optymalnej masy ciała (Kwang i wsp., 2007). To oznacza, że psy ras dużych otrzymujące karmy jednobiałkowe, zbilansowane białkiem roślinnym, mogą nie dostarczaj wystarczających ilości prekursorów tauryny, nawet mimo teoretycznie prawidłowego zbilansowania w recepturze ilości aminokwasów siarkowych.
Podstawowe założenia konstrukcji karmy bazują na:
- wyższej niż standardowa zawartość metioniny i cysteina
- w składzie karmy znajdzie się masa białkowo-tłuszczowa z owadów
- dodatku tauryny
- dodatkowymi źródłami składników immunostymulującymi będą beta-glukany owsiane
- źródłem związków biologicznie czynnych (polifenoli, frakcji włókna pokarmowego) będą wytłoki jabłkowe
- dodatek witaminy E w ilości wyższej niż zalecane przez FEDIAF
Innowacyjność zaproponowanego składu nowej karmy polegać będzie na wykorzystaniu surowców bogatych w składniki wykazujące właściwości prebiotyczne (beta-glukany, mieszanina mannooligosacharydów i fruktooligosacharydów, wytłoki jabłkowe), które będą stymulowały wzrost mikrobioty znajdującej się w treści jelita grubego psów oraz przyczyniały się do zmiany profilu krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA) ze szczególnym uwzględnieniem kwasu masłowego oraz będą wpływały na profil końcowych produktów metabolizmu składników odżywczych – przede wszystkim białek. Zwiększone stężenie SCFA i zmiana jego profilu przekłada się na efektywniejszą ochronę jelita grubego przed procesem zapalnym oraz powstawaniem metabolitów oddziałujących na serce za pośrednictwem krążenia ogólnego. Bezpośrednim odbiorcą rezultatów Projektu będzie przede wszystkim opiekun psa, który będzie miał pewność, że stosowana przez niego w codziennej diecie karma funkcjonalna o przebadanych właściwościach wywiera efekt protekcyjny.
W wielu przypadkach karma mokra, zarówno jak i sucha może zwierać składniki o niższej jakości odżywczej (mięso niższej klasy zawierające duże ilości tłuszczu czy w celu wypełnienia zawartości puszki może zawierać wysoki udział składników węglowodanowych). Karmienie psa dorosłego tego typu karmą prowadzi do pojawienia się niedoborów składników odżywczych przy jednoczesnym nadmiarze energii pochodzącej z tłuszczu i węglowodanów. Zdając sobie sprawę z takiej tendencji poszukiwane są karmy pełnoporcjowe oparte przede wszystkim na produktach pochodzenia zwierzęcego. Taka właśnie karma stanowić będzie podstawę do opracowania dalszego składu karmy funkcjonalnej. Jej skład będzie tak dopracowany, aby wykluczyć użycie syntetycznych witamin i premiksów mineralnych, których obecność w karmie nie jest obojętna dla zwierząt.
Dostępne na rynku zoologicznym karmy mokre nie posiadają na swoich etykietach informacji na temat możliwości oddziaływania ich składników na funkcje organizmu - takie badania są zbyt kosztowne dla producentów. Dodatkowo karmy mokre nie były do tej pory wykorzystywane jako wygodny sposób wzbogacania diety psa w związki prebiotyczne – w większym stopniu jest to domena karm suchych, aczkolwiek w przypadku stosowania karm suchych istnieją podejrzenia, że zmiana profilu mikrobioty nie skutkuje zmianą produkcji SCFA o najsilniejszych właściwościach chemoprewencyjnych. Bardzo drastyczne warunki produkcji karmy suchej pozbawiają ją składników odżywczych i dlatego producenci muszę je uzupełniać poprzez dodatek premiksów po zakończonym etapie produkcji.
Zaletą proponowanego rozwiązania, produkcja funkcjonalnej karmy dla psa dorosłego, jest dostarczenie psu składników odżywczych o wysokiej strawności i jakości oraz dodatkowo wpływanie na funkcje życiowe organizmu psa niwelując rozwój niektórych jednostek chorobowych dietozależnych, w tym kardiomiopatii rozszerzeniowej.
Proponowany skład karmy suchej:
surowiec | % |
mączka mięsna 57% białka | 40 |
podroby, nerka wieprzowa | 10 |
HiProPulp | 10 |
mączka mięsno-kostna 50% białka | 10 |
| |
kukurydza | 20 |
| |
izolat sojowy | 4 |
włókno buraczane | 0,5 |
Wytłoki z jabłek | 2 |
olej z łososia | 1,2 |
olej rzepakowy | 0,8 |
dodatki funkcjonalne: | |
chondroityna | 1g/kg |
glukozamina | 1,5 g/kg |
octan tokoferolu | 5mg/kg |
tauryna | 500mg/kg |
Beta-glukan owsiany min.30% | 500 mg/kg |
sól | 0,25 |
|
|
premix mineralny | |
|
|
Proponowany skład karmy mokrej:
surowiec | % |
mięso i produkty pochodzenia zwierzęcego |
|
wołowina mix | 40 |
kurczak mix | 45 |
HiProPulp | 5 |
nerka wieprzowa | 10 |
|
|
wytłoki jabłkowe | 7 |
olej z łososia | 0.5 |
olej rzepakowy | 0.5 |
dodatki funkcjonalne |
|
chondroityna | 1g/kg |
glukozamina | 1,5 g/kg |
octan tokoferolu | 5mg/kg |
tauryna | 1000mg/kg |
Beta-glukan owsiany min.30% | 500 mg/kg |
|
|
sól | 0.7 |
|
|
premix mineralny |
|
Aminokwasy siarkowe (metionina i cysteina)
Aminokwasy siarkowe są rodzajem aminokwasów, które zawierają grupę sulfonową i odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu prawidłowej struktury białka, metabolizmie, odporności i przemianach oksydacyjnych. Metionina i cysteina są niezwykle wrażliwe na prawie wszystkie formy reaktywnych form tlenu, co czyni je silnymi endogennymi przeciwutleniaczami. Ponadto metionina i cysteina są prekursorami S-adenozylometioniny, siarkowodoru, tauryny i glutationu. Metabolity te łagodzą stres oksydacyjny wywołany przez różne utleniacze i chronią tkankę przed uszkodzeniem. Zarówno niedobór jak i nadmiar metioniny i cysteiny w diecie wpływają na utrzymanie prawidłowego wzrostu zwierząt. Doniesiono, że suplementacja metioniny łagodziła uszkodzenia indukowane przez ROS poprzez zwiększenie aktywności glutationu zredukowanego. Przykładowo, zmniejszone podawanie metioniny znacznie zmniejsza wytwarzanie ROS w mitochondriach. Ponadto niedobór metioniny w modelu dietetycznym powoduje systemowe uszkodzenie ważnych organów, np. wątroby oraz hamuje wzrost nabłonka jelitowego, upośledzenie wydajności wzrostu. Ponieważ nadmierna suplementacja metioniną może prowadzić do zatrucia metioniną, a nawet skrócić życie zwierząt ważne jest, aby była ona dostarczana wraz z wysokiej jakości surowcami takimi jak mięso i produkty pochodzenia zwierzęcego. Z kolei funkcje cysteiny obejmują wpływ na syntezę białka i biosyntezę tauryny i glutationu.
Obecnie badanych jest kilka alternatywnych źródeł białka w celu zwiększenia ilości i wzajemnego stosunku metioniny do cysteiny. Jedną z alternatyw jest mączka z larw muchy Hermetia illucens.. Mączka ta zapewnia wysoki stosunek metioniny do cysteiny wynoszący 61:39, który znacząco wpływa na wzrost i dobrostan zwierząt. Nadmiar i niedobór metioniny i cysteiny może prowadzić do upośledzenia przyjmowania, wzrostu i wydajności wzrostowej karmy.
Beta-glukany owsiane
Beta-glukany to typowe polisacharydy należące do frakcji rozpuszczalnej błonnika pokarmowego, zaliczane do substancji bioaktywnych. Występują one, zarówno w organizmach bezjądrowych (bakteriach), jak i w ścianach komórkowych organizmów wyższych, np. w drożdżach, algach oraz w dużych ilościach w ziarnach zbóż. Beta-glukany to nieskrobiowe sacharydy zbudowane z reszt D-glukopiranozowych, połączonych dwoma wiązaniami: β-(1,3-) i β-(1,4-) w przypadku jęczmienia i owsa oraz β-(1,3-) i β-(1,6-) w przypadku drożdży. W zależności od pochodzenia, beta-glukany wykazują różnice w strukturze i budują cząstki liniowe, rozgałęzione lub cykliczne, co istotnie wpływa na ich aktywność biologiczną. Dzięki temu, że beta-glukany są rozpuszczalne w wodzie wykazują właściwości tworzenia żeli, które są odporne na działanie kwasu solnego i enzymów przewodu pokarmowego człowieka, przez co nie ulegają trawieniu w jego świetle. Tendencja do tworzenia lepkich żeli sprawia, że przewód pokarmowy pokrywany jest przez żel zabezpieczający błonę śluzową przed podrażniającym działaniem soków trawiennych i czynników potencjalnie toksycznych znajdujących się w treści pokarmowej. Ponadto beta-glukany rozpuszczalne w wodzie mają działanie probiotyczne oraz mogą regulować profil zarówno mikrobiologiczny kału, jak też zawartość w nim krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA). Udowodniono, że beta-glukany pochodzące z owsa wpływają na prawidłowy poziom glukozy we krwi, znacząco obniżają poziom LDL i VLDL we krwi, a także biorą czynny udział w zapobieganiu rozwojowi schorzeń układu sercowo-naczyniowego czy zmniejszaniu insulinooporności w przypadku osób chorych na cukrzycę typu II. Beta-glukany znane są jako substancje immunostymulujące, usprawniające działanie leukocytów, w szczególności makrofagów oraz komórek żernych odpowiedzialnych za ochronę organizmu przed różnymi infekcjami oraz utrzymanie tkanek w dobrym stanie, zwiększając tym samym poziom odporności i zmniejszając ryzyko infekcji.
Wytłoki jabłkowe
Wytłoki jabłkowe są źródłem wielu związków biologicznie czynnych oraz frakcji włókna pokarmowego. Składnikami wytłoków jabłkowych, którym obecnie przypisuje się korzystny wpływ na zahamowanie niekorzystnych dla zdrowia zwierząt chorób są flawonoidy - bardzo zróżnicowana pod względem struktury i właściwości grupa naturalnych przeciwutleniaczy. Flawonoidy są zaliczane do związków polifenolowych – końcowych produktów przemian aminokwasów aminokwasów i lipidów. Są one bardzo powszechne w świecie roślin, natomiast nie są syntetyzowane w organizmach zwierząt. Pośród tak wielu możliwości oddziaływania flawonoidów na procesy biologiczne w żywych komórkach najważniejsze wydają się ich właściwości przeciwutleniające. Ze względu na swoje właściwości flawonoidy mogą być wykorzystywane jako przeciwutleniacze w karmach dla zwierząt. Flawonoidy mogą być dodawane bezpośrednio do karmy mokrej lub do tłuszczu, którym następnie napyla się karmy suche. W skuteczny sposób zabezpieczają oleje przed procesami utleniania o wiele skuteczniej niż sztuczne konserwanty BHA i BHT. Aktywność biologiczna flawonoidów podczas procesu technologicznego zależy od następujących czynników: temperatury, pH, obecności jonów niektórych metali, ilości tłuszczu, promieniowania UV, nasycenia tlenem. Traktowanie flawonoidów temperaturą powyżej 80°C w środowisku lekko zasadowym przez dłuższy czas może przyspieszać ich hydrolizę do kwasów fenolowych, przez co ich czas biologicznej aktywności ulega skróceniu, ale właściwości przeciwutleniające ulegają nasileniu. Większość flawonoidów zachowuje jednak swoje właściwości podczas standardowej obróbki termicznej.
Zaletą stosowania flawonoidów w produkcji karm dla zwierząt jest ich możliwość zabezpieczania składników karmy przed niekorzystnymi zmianami oraz bezpośredni wpływ na procesy zachodzące w organizmie zwierząt. Z kolei suplementacja diety zwierząt gotowymi preparatami zawierającymi flawonoidy daje możliwość kontroli ich podawania i weryfikowania dawki. Dodatkowo wykorzystanie flawonoidów w produkcji preparatów wieloskładnikowych daje wiele korzyści polegających na ich ochronnym i stabilizującym wpływie na inne składniki takich preparatów m.in.: na wielonienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny n-3, n-6, witaminy rozpuszczalne w tłuszczach, aminokwasy siarkowe.
W świetle wyników najnowszych badań flawonoidy budzą duże zainteresowanie przede wszystkim jako skuteczna broń przeciwko rozwojowi nowotworom - szczególnie nowotworom jelita grubego, w walce z chorobami sercowo-naczyniowymi, oraz hamują powstawanie zmian związanych ze starzeniem się organizmów.
Liczne badania w różnych układach doświadczalnych wykazały, że flawonoidy wpływają na ekspresję genów zaangażowanych w szlaki metaboliczne, odpowiedź immunologiczną, przekaźnictwo sygnałów wewnątrzkomórkowych i transport jonów. Przebieg procesu zapalnego zależy od syntezy i wydzielania wielu mediatorów, a jednym z najważniejszych źródeł tych substancji są makrofagi. Aktywacja makrofagów powoduje zwiększenie ekspresji genów i nasilenie wydzielania wielu pośredników stanu zapalnego, takich jak cytokiny: TNF-α, IL-1, IL-6, tlenek azotu oraz chemokiny (m.im. MCP-1).
Proponowany skład karmy, poprzez zawartość prebiotyków, kwasów tłuszczowych z rodziny n-3 będzie stymulować odporność, chronić przed pojawianiem się objawów przewlekłej niewydolności serca, normalizować i stabilizować mikroflorę przewodu pokarmowego, zapewniać wysoką jakość skóry i sierści psów oraz gwarantować wysoki stopień odżwywienia psów dorosłych dużych i olbrzymich ras. Wszystkie funkcje, jakie ma więc pełnić przygotowywana karma przekładają się bezpośrednio na ogólny stan zdrowia psów, ponieważ zapewnienie prawidłowej odporności to nie tych możliwość obrony przed czynnikami szkodliwymi, ale także np. prawidłowa reakcja na różne czynniki środowiskowe, które poprzez odziaływania epigenetyczne są wpływają na poszczególne funkcje organizmu. Jak już wspomniano wcześniej, współczesna nauka wskazuje jednoznacznie, że pokarm, a ściślej jego pewne składniki, pełnią w organizmie konkretne funkcje prozdrowotne. I tak czynnikami pobudzającymi mechanizmy odporności nieswoistej w przewodzie pokarmowym są m.in. prebiotyki, czyli związki cukrowe (np. mannanooligosacharydy – MOS) nietrawione przez organizm zwierzęcia, a rozpoznawane przez komórki układu immunologicznego jelita grubego i powodujące ich stymulację. Związki te mogą pobudzać receptory z rodzaju toll-like, co uznawane jest przez enterocyty za stwierdzenie obecności patogenu w jelicie i rozpoczęcie kaskady reakcji, których celem jest wyeliminowanie czynnika niebezpiecznego. W efekcie mimo faktycznego braku czynnika uszkadzającego w jelicie, organizm pobudza mechanizm odpornościowe, co sprawia, że jest on lepiej przygotowany do obrony przed rzeczywistymi patogenami. Jest także niezwykle istotne MOS mogą pobudzać odporność miejscową błon śluzowych jelita grubego poprzez zwiększanie specyficznych przeciwciała klasy IgA.
Opis doświadczeń
Zaproponowana receptura oparta jest na zaleceniach żywieniowych FEDIAF http://www.polkarma.pl/wiedza#przewodniki-branzowe
Nie były prowadzone badania mające na celu określenie wpływu kompleksowego składu karmy na badane parametry a jedynie na podstawie składu szacuje się końcowy efekt – ewentualnie można podeprzeć się opisem doświadczeń przesłanych wcześniej. Tutaj nic nie mamy innego.
- FDA Investigation into Potential Link between Certain Diets and Canine Dilated Cardiomyopathy. (2019) https://www.fda.gov/animal-veterinary/news-events/fda-investigation-potential-link-between-certain-diets-and-canine-dilated-cardiomyopathy#vet-LIRN
- Kaplan JL, Stern JA, Fascetti AJ, Larsen JA, Skolnik H, Peddle GD, et al. (2018) Taurine deficiency and dilated cardiomyopathy in golden retrievers fed commercial diets. PLoS ONE 13(12): e0209112. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0209112pmid:30543707
- Kwang S. Ko, Robert C. Backus, John R. Berg, Michael W. Lame, and Quinton R. Rogers (2007) Nutrient Physiology, Metabolism, and Nutrient-Nutrient Interactions Differences in Taurine Synthesis Rate among Dogs Relate to Differences in Their Maintenance Energy Requirement. Nutr. 137: 1171–1175, 2007.
- Burns K. (2018) Banfield: Few pets allergic to food; flea, environmental allergies rise. JAVMA News, https://www.avma.org/javma-news/2018-07-15/banfield-few-pets-allergic-food-flea-environmental-allergies-rise
- Flores P (2017) Factors influencing decision-making regards pet food choice. Pet Food Forum, Koln, Germany.